Tehlike çanları çalıyor

Kent ve ülke ekonomisi açısından büyük öneme sahip narenciye üretiminin geleceği belirsizliğini koruyor. Sektördeki üretim oranındaki düşüş her geçen yıl artış gösteriyor.

Tehlike çanları çalıyor
08 Ağustos 2020 - 02:10

Kent ve ülke ekonomisi açısından büyük öneme sahip narenciye üretiminin geleceği belirsizliğini koruyor. Sektördeki üretim oranındaki düşüş her geçen yıl artış gösteriyor.


 
Dünyada 2018/2019 üretim sezonunda 102 milyon ton turunçgil üretimi gerçekleşti. Bir önceki sezona göre toplam turunçgil üretiminde yüzde 9 oranında arttı. Portakal, toplam turunçgil üretiminin yüzde 53’ünü karşılarken mandarin yüzde 32, limon yüzde 8, altıntop ise yüzde 7’sini karşıladı. Turunçgil ürünleri içerisinde üretimde bir önceki sezona göre yüzde 13 oranıyla en fazla artış portakalda görüldü. 20,2 milyon tonluk üretim payıyla Brezilya dünya portakal üretiminde liderliğini korurken –Türkiye dünya portakal üretiminin yüzde 4’ ünü karşıladı ve üretimde yedinci sırada yer aldı. Brezilya aynı zamanda 2018/2019 üretim sezonunda gerçekleştirdiği 1,4 milyon tonluk portakal suyu üretimiyle dünya portakal suyu üretiminin yüzde 64’ünü, 1,2 milyon tonluk ihracatla dünya portakal suyu ihracatının yüzde 76’sını karşıladı.


 
Antalya liste başında
2019 yılında Türkiye turunçgil üretimi 4,3 milyon ton olarak gerçekleşti. Üretimin yüzde 40’ı portakal, yüzde 33’ü mandarin yüzde 22’si limon, yüzde 6’sı altıntop olarak gerçekleşti. Söz konusu dönemde Türkiye portakal üretiminin önceki sezona göre yüzde 10,5 oranında azaldı ve 1,7 milyon ton olarak kayıtlara geçti. Kişi başı portakal tüketimi 2017/2018 sezonunda 10,8 kg olarak gerçekleşti. 2019 yılında, ihracat yapılan önemli ülkeler sırasıyla Irak, Rusya ve Ukrayna oldu. Portakal yetiştiriciliğinde toplu meyveliklerin alanı 2018 yılında 508 bin dekar oldu.  Bu alan içinde Antalya’nın payı yüzde 25, Adana’nın payı yüzde 24, Mersin’in payı yüzde 16 oldu. Ağaç sayılarının son beş yıllık seyrine bakıldığındaysa 2018 yılında meyve veren ağaç sayısında 13,1 milyon adet, 2014 yılına göre yüzde 5 oranında, meyve vermeyen ağaç sayısındaysa 681 bin adet aynı yıla göre yüzde 40 oranında azalma yaşandı. 2018 yılında Türkiye’de 4,9 milyon ton civarında gerçekleşen turunçgil üretiminin yüzde 39’unu portakal oluşturdu. Üretilen portakal çeşitlerinin yüzde 73’ü Washington, yüzde 4’üyse Yafa portakal olarak gerçekleşti. Üretimin yüzde 82’si Akdeniz, yüzde 17’si Ege Bölgesi’nden karşılandı. Üretimin en fazla olduğu iller sırasıyla Antalya, Adana, Hatay, Mersin ve Muğla oldu. Bu illerdeki ürün oranı, ülke üretiminin yüzde 96’sını karşıladı.
 
 
Maliyetler arttı
Kent tarımında önemli bir paya sahibi olan narenciye ürünleri, Türkiye genelinde fıstık, fındık, üzüm ve kayısının ardından ithal edilmeyen 5 tarım ürünü arasında yer alıyor. İhracatın gözdesi olan ve ithal etmediğimiz 5 ürün arasında yer alan narenciye ürünlerinin üretim alanlarındaysa gözle görülür bir daralma söz konusu. Gerek kentin batı ilçelerinde yaşanılan nüfustaki şehirleşme oranları gerek şehir merkezindeki narenciye üretim alanlarının yer aldığı bölgelerin imara açılmasıyla üretim sahalarında kayıplar yaşandığı tespit edildi. Ayrıca artan üretim maliyetleri de çiftçinin narenciyeden elini çekmesine neden oluyor.2019’da portakal üretici fiyatı bir önceki yıla göre yüzde 31’lik artışla kilogramda 1 lira 5 kuruş, 2019 yılı Aralık ayındaysa yine bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 37’lik artışla kilogramda 1 lira 19 kuruş olarak gerçekleşti. 2019 yılı tüketici fiyatı, önceki yıla göre yüzde 36 oranında artarken Aralık ayı fiyatı önceki yılın aynı ayına göre yüzde 25 oranında artarak kilogramda 3 lira 57 kuruşa ulaştı. Fiyatların son 5 yıllık seyrindeyse 2019 yılında üretici fiyatlarının 2015 yılına göre yüzde 57, tüketici fiyatlarındaysa yüzde 84’lük artış yaşandı. 2015 yılına göre 2019 yılında portakal üretici fiyatları yüzde 57, gübre fiyatı yüzde 71, mazot fiyatıysa yüzde 67 oranında arttı. 2015 yılında 1 kg portakal ile 0,6 kg gübre, 0,17 lt mazot alınabiliyorken  2019 yılında girdi fiyatlarındaki artışa bağlı olarak 1 kg portakal ile 0,55 kg gübre, 0,16 lt mazot alınabildi. Böylece son 5 yıl içerisinde 1 kg portakalla alınabilecek gübre miktarında yüzde 8, mazot miktarında yüzde 6 oranında azalma görüldü. Üretici fiyatına desteklerin ilave edilmesiyle beraber 2019 yılında 1 kg portakalla 0,63 kg gübre, 0,18 lt mazot alınabilmekte. Ayrıca geçtiğimiz aylarda yaşanan aşırı sıcak nedeniyle Akdeniz Bölgesi’nde erkenci mandalina ve bazı limon çeşitlerinde hasara neden oldu. Yine meyve tutum sürecinde olan portakalda ani sıcaklık değişikliklerinden payına düşeni aldı. Portakalda yüzde 20 civarında bir ürün kaybı öngörüldü. Bu da üreticinin yaptığı masrafların karşılığını alamaması ve üretimden elini çekmesi olarak yorumlandı.


 
Çözüm önerileri
Narenciye üretimini olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında girdi maliyetlerindeki artışlar, ürün fiyatlarındaki düşüşler, ürünün satış zamanı, hastalık ve zararlıların verimi düşürmesi, ülkenin ekonomik durumundaki değişiklik, ürün fiyatı, ürünlerin verimindeki değişiklikler, arazi fiyatlarındaki değişiklikler olarak karşımıza çıkmakta. Narenciye üretimini olumsuz yönde etkileyen bu faktörlere karşı üreticilerin alabilecekleri önlemlerse işletme dışı yatırım yapmak, ürünün satılacağı pazar hakkında bilgi sahibi olmak, depolayarak farklı zamanlarda ürün satışı yapmak şeklinde sıralanmakta. Ayrıca üreticilere diğer çiftçilerle ortak hareket etmek, ürünü satın alan kişi hakkında bilgi edinmek, borçlanmayı azaltmak, vadeli satış yapmak, mevcut kaynakların kullanımını planlamak, uygun fiyattan girdileri önceden depolamak, işletmede birden çok ürüne yer vermek, ürün sigortası yaptırmak öne çıkan diğer faktörler arasında yer almaktadır. Son yıllarda ürünü mamul haline getirip işleyerek satmak, sözleşmeli üretim yapmak ve yeni üretim teknikleri kullanmaları da öneriliyor. Narenciye üretiminin çiftçiyi ve ailelerini geçindirecek kadar para bırakmaması nedeniyle başka sektörle kayma yaşanırken uzmanlar narenciye üretiminde istikrarlı olunması halinde gelir etmenin mümkün olacağını ifade ettiler. Narenciye üretiminin devam edebilmesi için üreticinin para kazanması gerekiyor, bunun da tek yoluysa uluslararası pazarlarda yer almaktan geçiyor.
Veli AKOĞLU
 
 
 

YORUMLAR

  • 0 Yorum